Kanatlı Hayvan Beslemede Yağların Metabolizması ve Pratikte Kullanımı

Kanatlı hayvan beslemede bir örnek vermek gerekirse yumurta tavuğu yemlerinde minimum

%5 düzeyinde bir ham yağın olması istenmektedir. Bunu yakalamak içinde ham

maddelerden gelen yağa ilaveten yeme dışarıdan %1-3 arasında bir yağ kaynağının katılması

gerekmektedir. Yemde yağa ilişkin en yüksek değer ise toplam %7 civarı bir ham yağ

içeriği olabilmektedir. Dünyada 2023 yılı itibari ile sadece bitkisel yağ pazarının büyüklüğü

219 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Gene dünyada hayvansal yağ pazarının 2023

yılı ile büyüklüğü ise 60 milyar dolar civarında gerçekleşmiştir. Bunların içinde hayvan

yemi için kullanılan sadece yemlik yağ pazarının ise 360 milyon dolar civarında olduğu

bildirilmektedir (yemde kullanılan yemlik yağ dışındaki yağlar hariç). Global hayvan

yemi pazarının büyüklüğünün ise 530 ile 570 milyar dolar arasında olduğu ve bununda

yaklaşık üçte birinin kanatlı hayvan yeminden oluştuğu da 2023 yılı için elde olan verilerdir.

Bu verilerden yem pazarında yemlik yağın payının yaklaşık %1,5 civarında olduğu

anlaşılmaktadır.

Ülkemizde 2022 yılı için toplam 27 milyon ton karma yem üretimi gerçekleştirildiği

resmi verilerden anlaşılmaktadır. Bunun da yaklaşık 11 milyon tonunun kanatlı hayvan

yemi olduğu bildirilmiştir. Türkiye’de toplam karma yem pazarının ise 2023 yılı için 11

milyar dolar civarında olduğu düşünülürse yemlik yağ pazarının (yemlik yağlar ve yemlik

olanlar dışındakilerin tamamı) yaklaşık 165 milyon dolar olduğu tahmin edilebilir. Bu

veriler bize kanatlı hayvan beslemede yem üretiminde yağlarında önemli miktarda kullanıldığını

ve bunların gerek kanatlı hayvan metabolizması ve gerekse de yem üretimindeki

etkilerinin ayrıntılı bilinmesinin daha ekonomik ve sağlıklı bir üretime katkı sağlayacağını

düşündürebilir. Bu vesile ile yazılan bu kitapta yağların kanatlı hayvan metabolizmasındaki

etkileri ayrıntılı olarak işlenmeye çalışılırken, aynı zamanda bu bilgilerin sahada

pratik kullanımına ilişkin örnekler verilerek sektörde çalışan meslektaşlarımıza yol gösterilmesi

amaçlanmıştır. Her kitapta olduğu gibi okuyucuların geri dönüşleri ve bu eserin

daha iyiye evrilmesi yönünde yapılacak katkılarınızı bekler, kitabın tüm okuyucularına

hayat boyu başarılar dilerim.

İÇİNDEKİLER

Önsöz

Giriş

1. Lipidlerin Sınıflandırılması

1a. Yağ Asitleri

a. Doymuş Yağ Asitleri

b. Doymamış Yağ Asitleri

c. Diyet Doymuş/Doymamış Yağ Oranı ve Karın İçi Yağı Birikimi İlişkisi

d. Diyet Yağ Asiti Profili ve Vücut Doymuş Yağ Asiti Profili İlişkisi

1b. Gliserolipidler

1c. Gliserit İçermeyen Lipidler

1d. Kompleks Lipidler

1.1. Bir Fosfolipid Olan Lesitinin Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanımı

2. Kanatlılarda Lipid (Yağ) Metabolizması

2a. Yağların Alımı ve Sindirimi

2b. Hidroliz, Misel ile Kilomikron Oluşumu ve Yağların Emilimi

2c. Yağların Sindirimi Sonucu Dışkı ile Atılan Yağın Kompozisyonu

3. Yağların Sindirimine Olumlu Etki Eden Yem Uygulamaları

4. Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu

4a. Tavuk Beta Oksidasyonunun Benzersiz Özellikleri

4b. Beta-Oksidasyon ve Karın İçi Yağ Birikimi İlişkisi?

5. Tavuklarda Lipogenez (yağ üretimi)

5a. Tavuklarda Lipogenez Biyokimyasal Reaksiyonları

5b. Tavuklarda Basitleştirilmiş Lipogenez Yolu

5c. Kanatlı Lipogenezinin Benzersiz Özellikleri

5d. Tavuklarda Lipogenez ve Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromu İlişkisi

5e. Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromunu Azaltmak İçin Yapılabilecekler

5f. Ekonomik Analiz: Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromunda

Kullanılan Yem Katkı Maddelerinin Karşılaştırılması

a. Yağlı Karaciğer Nedeniyle Mevcut Yıllık Toplam Ekonomik Kaybın

Hesaplanması

b. Yağlı Karaciğer Hemorajik Sendromunu Engellemek İçim

Kullanılan Yem Katkı Maddelerinin Ekonomik Analizi

6. Zincir Uzunluğuna Göre Yağ Asitlerinin Kanatlı

Hayvan Beslemede Kullanımı

6a. Kısa Zincirli Yağ Asitleri

6b. Orta Zincirli Yağ Asitleri

6c. Uzun Zincirli Yağ Asitleri

7. Farklı Doymuşluk Derecesindeki Yağ Asitlerinin Kanatlı

Hayvan Beslemede Kullanımı

7a. Doymuş Yağ Asitleri

7b. Doymamış Yağ Asitleri

7c. Tekli Doymamış Yağ Asitleri

7d. Çoklu Doymamış Yağ Asitleri

8. Yağlarda Acılaşma (Peroksidasyon)

9. Yağların Acılaşmasının Engellenmesi İçin Antioksidan Kullanımı

9a. Sentetik Antioksidanlar

9b. Doğal Antioksidanlar

10. Sentetik Antioksidanların Olumsuz Etkileri

11. Kanatlı Hayvanlarda Esansiyel Olan Yağ Asitleri

11a. Linoleik Asit (Omega-6)

11b. Linolenik Asit (Omega-3)

11c. Araşidonik Asit (C20:4; n-6)

Kanatlı Hayvanlarda Esansiyel Yağ Asitleri

12. Omega-3 Yağ Asitlerinin Tavuklardaki Etkileri

13. Tavuklarda Esansiyel Yağ Asiti Eksikliği

14. Tavuklarda Yağ Depoları ve Değişik Yağ Kaynaklarının

Yağ Depolarına Etkileri

15. Esansiyel Yağların Fitojenik Yem Katkı Maddesi Olarak Kullanımı

16. Yumurta Yağ ve Yağ Asiti Kompozisyonu

17. Omega-3’den Zengin Yumurtalar

18. Farklı Yetiştirme Sistemlerinin Yumurta Yağ Asiti Profiline Etkisi

19. Yumurta Kolesterolünü Düşürmek Üzere Yapılan Çalışmalar

20. Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanılan Yağ Kaynakları

20a. Hayvansal Yağlar

20b. Bitkisel Yağlar

Soya Yağı

Mısır Yağı

Damıtık Mısır Yağı

Ayçiçek Yağı

Pamuk Tohumu Yağı

Kenevir Yağı

Yer Fıstığı Yağı

Kanola Yağı

Keten Tohumu Yağı

20c. Kanatlı Yağı

20d. Kara Asker Sinek Larvası Yağı

20e. Yağ Karışımları

20f. Geri Dönüştürülmüş Yağ veya Yağ Sanayi Yan Ürünleri

20g. Mikroalg Yağı

a.Yeme Mikroalg Katılmasının Tavuklarda Canlı Performansa Olan Etkileri

b.Yeme Mikroalg Katılmasının Tavuk Eti Omega-3 Miktarı Üzerine Etkileri

c.Yeme Mikroalg Katılmasının Yumurta Omega-3 Miktarı Üzerine Etkileri

21. Lipid Bazlı Nanopartiküllerin Tavuk Yemlerinde Kullanımı

22. Hayvan Beslemede Kullanılan Bitkisel Yağların Elde Edilme Yöntemleri

22a. Hidrolik Pres

22b. Mekanik Pres (Expeller / Vidalı Pres)

22c. Solvent Ekstraksiyon

22d.Sulu-Enzimatik Ekstraksiyon

22e.Süperkritik CO₂ Akışkan Ekstraksiyonu

22f.Ultrason ve Mikrodalga Destekli Ekstraksiyon

23. Hayvan Besleme Bakımından Yemlik Yağ Kullanımının Faydaları

24.Yağların Enerji Değerini Etkileyen Faktörler

KAYNAKLAR