Kalos Agros'tan Darıca'ya

ÖZET

Darıca, yazar için yalnızca doğup büyüdüğü bir yer değil; çocukluk anıları, aile bağları, mahalle kültürü, denizi, sokakları ve geçmişten günümüze taşınan güçlü bir aidiyet duygusunun merkezidir. Kent yıllar içinde büyüyüp değişse de onu var eden insanlar, mekânlar, gelenekler ve hatıralar yaşamaya devam etmektedir.

Bu kitap, Darıca’nın yalnızca resmî ve tarihî geçmişini değil; sokaklarını, evlerini, sahilini, eski fotoğraflarını, gündelik yaşamını ve kuşaktan kuşağa aktarılan hatıralarını da kayıt altına alarak kent belleğini gelecek nesillere aktarmayı amaçlamaktadır. Yazar; tarihçi, coğrafyacı ve öğretmen kimliğini, doğup büyüdüğü topraklara duyduğu sevgi ve vefa ile birleştirerek Darıca’nın hem tarihsel gelişimini hem de insani yönünü anlatmayı hedeflemektedir. Bu nedenle eser, akademik bir çalışmanın ötesinde; Darıca’ya duyulan sevginin, vefanın ve aidiyetin bir ifadesidir.

İÇİNDEKİLER

Giriş

Araştırmanın Amacı ve Önemi

Araştırmanın Yöntemi: Araştırma Yaklaşımı ve Deseni

Tarihsel Etnografik Yaklaşım Araştırma Sahası

Araştırmacının Konumu ve Düşünümsellik

Veri Kaynakları ve Veri Toplama Süreci

Verilerin Analizi

Kaynak Eleştirisi ve Veri Çeşitlemesi

Görsel Materyallerin Etnografik Kullanımı

Etnografik Temsil ve Etik Yaklaşım

Araştırmanın Yöntemsel Niteliğine İlişkin Genel Değerlendirme

1. BÖLÜM: DARICA: Darıca'nın Tarihsel, Coğrafi ve Toplumsal Gelişimi

1.1. 1910 Büyük Darıca Yangını

1.2. Darıca’da Sanayileşme ve Nüfus Artışı

1.3. Darıca’da Ulaşımın Gelişmesi ve Eski Darıca’nın İlk Şöförleri

1.4. Darıca’nın Toplumsal Değişimi: Darıca Meydanı ve Çarşısı

1.5. Yahya Kaptan’ın Darıca’daki Mücadelesi, İşgal Yılları ve Cumhuriyet’e Uzanan

Film Gibi Hayatı (1891-9 Ocak 1920)

1.6. İşgalden Cumhuriyet’in Sanayi Merkezine Kocaeli ve Darıca: Mustafa Kemal Paşa’nın

Gebze Ziyareti ve Bölgenin Tarihî Dönüşümü

1.7. Darıca’nın Çanakkale Şehitleri: Küçük Bir Sahil Kasabasından Gelibolu Cephesi’ne

1.8. Unutulmayan Darıca: Aretsou’dan Darıca’ya Uzanan Hatıra

1.9. İzmit Körfezi: Darıca’nın Denizle Kurduğu Büyük Bağ

1.10. Darıca’daki Coğrafi ve Kültürel Mekânlar; Denizden Mahalleye, Kaleden Meydana

Uzanan Yaşayan Hafıza

1.10.1. Darıca Sahili

1.10.2. Dudayev Sahil Parkı

1.10.3. Darıca Millet Bahçesi

1.10.4. Sevgi Tepesi

1.10.5. Sancaktepe

1.10.6. Çınaraltı Meydanı: Darıca’nın İnsan Sesi

1.10.7. Darıca’nın Göz Bebeği Uluçınar: Yeşil Darıca’nın Kök Salmış Hafızası

1.10.8. Darıca’nın Pelikanı Garip: Bir Kuşun Kasaba Hafızasına Dönüşmesi

1.10.9. Darıca’nın Kuş Cenneti: Faruk Yalçın Hayvanlar Âlemi ve Botanik Parkı

1.10.10. Gönül Birliği Kapısı Meydanı: Darıca’nın Simgesi

1.10.11. Darıca’nın Kültürel Mekanlarının Ortak Anlamı: Kent Tarihi

1.11. Darıca Belediyesi’nin Kuruluşu ve Eski Kasaba Hayatı

1.12. Darıca Camileri: Mahallenin Sesi, Ezanın Hafızası

1.12.1. Hamidiye Camii / Yerli Eski Camii

1.12.2. Kavala Camii / Hacı Tahir Kavala Camii

1.12.3. Pertev Paşa Camii: Bugün İzi Kalmayan Bir Eserin Ardından

1.13. Bir İlmekte Saklı Darıca: Ninelerin, Annelerin ve Sandıkların Hafızası

1.14. Darıca Eski Postanesi

1.15. Diposta: Sahile İnen Yolun Eski Tütün ve Ticaret Yapısı

1.16. Keremyalı: Taşın, Suyun ve Eski Yerleşimin İzleri

1.17. Darıca Limanı, Vapur Seferleri ve Layter Taşımacılığı1

1.18. Darıca Kıraathaneleri ve Kahvehane Kültürü: Çayın, Sohbetin ve Mahalle

Haberinin Dolaştığı Yerler

1.19. Darıca Yalı Kahvesi, 1978: Denize Karşı Kurulan Eski Sohbet

1.20. Eski Darıca’nın Yüzleri: Eşraf, Hatıra ve Yerel Saygınlık

1.21. Darıca Tarihi Rum Evleri: Taşın, Ahşabın ve Sessiz Hafızanın Dili

1.22. Darıca’da Eski Hayatın İzleri: Evler, Kaleler, Camiler ve Denizle Kurulan Bağ

1.23. Darıca’nın Sessiz Tanıkları: Çeşmeler

1.23.1. Cumhuriyet Çeşmesi: Suyun Etrafında Kurulan Yeni Mahallenin Tarihî Eseri

1.23.2. Galip Ağa Çeşmesi: Darıca Merkezinde Bir Cumhuriyet Hayratı

1.23.3. Darıca Yerli Çeşmesi: Bir Yeniçeri Hayratının Suyu, Duası ve Darıca Hafızasındaki Yeri

1.24. Darıca Kalesi: Denize Bakan Eski Nöbet

1.25. Filokrini Kalesi: Rivayetin İçinde Yaşayan Bir Yer

1.26. Darıca Tarihi İtfaiye Binası: Ateşten Sonra Kendini Korumayı Öğrenen

Kasabanın Hafızası

1.27. Darıca Un Değirmeni ve Un Fabrikası: Emeğin Taşa Değdiği Yerler

1.28. Aslan Çimento Fabrikası: Darıca’nın Sanayiyle Değişen Yüzü

1.29. Darıca’nın Eski Askerî Gazinosu: Sahil Kültüründen Savunma Hafızasına,

Oradan Kamusal Bir Restorana

1.30. Gebze’den Darıca’ya Uzanan Eski Yol

1.31. Gebze’nin Eski Çağlardan Gelen Çizgisi

1.32. Pelekanon: Darıca, Gebze ve Çayırova Arasında Bir Dönüm Noktası

1.33. İskoliye Mektebi: Annemle Babamın Sırasından Darıca’nın Eğitim Geçmişine

1.34. Darıca’nın Yeşil Hafızası: Zeytin, Kiraz, Bağlar ve Çocukluğumun Toprağı

1.35. Darıca İlçesine Yönelik Uzman Bir Tarihçinin Gözünden Multidisipliner

Bir Değerlendirme

2. BÖLÜM : BAYRAMOĞLU

2.1. Bayramoğlu: Üçburun Yarımadası’nda Darıca’nın Denize Uzanan Yüzü

2.2. Bayramoğlu: Darıca Kıyısında Cumhuriyet Dönemi Modern Sayfiye Hafızası

2.3. Bayramoğlu ve Yeşilçam: Sayfiye Mekânının Sinemasal Hafızası

2.4. Üçburunlar Yarımadası / Bayramoğlu

2.5. Körfezin Kapısında Bir Işık: Darıca’nın Denize Bakan Gözü Yelkenkaya Deniz Feneri

2.6. Bayramoğlu’na Yönelik Uzman Bir Tarihçinin Açısından Genel Bir Değerlendirme

3. BÖLÜM: ESKİHİSAR

3.1. Eskihisar’a Giriş: Gebze’nin Denize Açılan Tarih Kapısı

3.2. Eskihisar Kalesi: Niketiaton’dan Körfez Savunma Hafızasına

3.3. Eskihisar’ın Savunma ve Kıyı Hafızası

3.4. Eskihisar ve Palekanon Savaş Tarihi

3.5. Eskihisar Limanı ve Kıyı Geçişleri

3.6. Eskihisar’ın Darıca ile Bağı

3.7. Eskihisar: Gebze’nin Denize Açılan Tarih Kapısı

3.8. Osmanlı Döneminde Eskihisar

3.9. Eskihisar’ın Köy Hayatı: Bağ, Bahçe ve Balıkçılık

3.10. Bir Taşın Bin Yıllık Hafızası: Eskihisar’da Antik İzler

3.11. Eskihisar Çeşmesi: Kıyı Yerleşiminin Su Hafızası

3.12. Nazır Hüseyin Ağa Çeşmesi: Suyun Hayra, Hayrın Duaya Dönüştüğü Yer

3.13. Eskihisar’da Bir Işık: Osman Hamdi Bey Evi ve Müzesi

3.14. Eskihisar’da Salgın Korkusu: Kolera, Karantina ve Kordon

3.15. Eskihisar Köyü Camii: Köy Hayatının, İnancın ve Kıyı Hafızasının Sessiz Tanığı

3.16. Eskihisar’a Özgü Bir Kıyı Oteli ve Denizcilik Kulübü Olarak Club Atabay

3.17. Eskihisar’a Yönelik Uzman Bir Tarihçinin Gözünden Değerlendirme

4. BÖLÜM: GEBZE

4.1. Gebze’ye Giriş: Darıca’nın Arkasındaki Büyük Tarih Kapısı

4.2. Kaybolan Bir Kasaba Silueti: Tarihî Gebze Evleri

4.3. Gebze’de Su Mimarisi ve Osmanlı Hayır Kültürü

4.4. Hünkâr Çeşmesi ve Hünkâr Çayırı: Fatih’in Son Yolculuğunun Gölgesi

4.5. Gebze Namazgâh Çeşmesi

4.6. Köşklü Çeşme

4.7. İbrahim Paşa Çeşmesi

4.8. Arap Çeşme

4.9. Gebze Çeşmelerinin Ortak Anlamı

4.10. Mustafa Paşa Şadırvanı: Suyun Merkezdeki Sessiz Düzeni

4.11. Hamamlar: Osmanlı Günlük Hayatının Sıcak Mekânları

4.12. Gebze’nin Demirciler Beldesinde Bilinmeyen Hamam Yapısı

4.13. Gebze, Darıca ve Su Medeniyeti Bağlantısı

4.14. Türbeler ve Mezarlar: Gebze’nin Sessiz Tanıkları

4.15. Kervansaraylar: Yolun ve Konaklamanın Hafızası

4.16. Fatih’in Son Yolculuğu: Hünkâr Çayırı ve Gebze

4.17. Ballıkayalar Vadisi: Taşın, Suyun ve Zamanın Açık Hava Dersi

4.18. Gebze Sanayisi: Eski Bağların Yerinde Yükselen Fabrikalar

4.19. TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (MAM) ve Teknoloji Coğrafyası

4.20. Gebze, Eskihisar ve Darıca Hattında Osmanlı Padişahları, Menzil Sistemi ve

Tarihî Coğrafyanın Stratejik Hafızası

4.21. Orhan Gazi ve Gebze’nin Stratejik Coğrafyası

4.22. Gebze’nin Osmanlı’ya Katılması

4.23. Çelebi Sultan Mehmed ve Gebze’nin Yeniden Osmanlı’ya Kazandırılması

4.24. Fatih Sultan Mehmed: Gebze’nin Başkent-Anadolu Eşiğine Dönüşmesi

4.25. II. Bayezid, Cem Sultan ve Gebze’nin Siyasi Geçiş Hafızası

4.26. Yavuz Sultan Selim: Çaldıran ve Mısır Seferlerinin İlk Büyük Menzili

4.27. Kanuni Sultan Süleyman, Menzil Teşkilatı ve Gebze’nin Kurumsallaşması

4.28. Çoban Mustafa Paşa Külliyesi: Gebze’nin Sosyal Devlet Merkezi

4.29. IV. Murad ve Revan-Tebriz Seferinde Gebze

4.30. IV. Mehmed Dönemi, Kâtip Çelebi ve Gebze’nin Coğrafi Tanımı

4.31. Hac Yolu, Surre Alayı ve Gebze’nin Manevi Menzil Kimliği

4.32. Yolların Toplandığı Yer: Gebze Menzilhânesi

4.33. Menzilhanenin Fiziki Yapısı ve Günlük İşleyişi

4.34. Beygir, Arpa ve Lojistik Kapasite

4.35. Menzilhaneden Postahaneye: II. Mahmud ve Tanzimat Eşiği

4.36. XIX. Yüzyıl Başlarında Gebze’de Aile, Meslek ve Sosyal Doku

4.37. Müslim-Gayrimüslim Toplum ve Ekonomik Hayat

4.38. Aile Yapısı ve Yerel Toplumun Demografik Hafızası

4.39. Gebze’nin Kıyıya Açılan Hafızası: Darıca, Eskihisar ve Yerleşim Sürekliliği

4.40. Gebze Menzilhanesi: Osmanlı Haberleşme ve Ulaşım Sisteminin Ana Düğümü

4.41. Gebze’nin Yol Ağı: Hac, Sürre, Sefer ve Ulak Yolları

4.42. Gebze Menzilhanesi’nin Fiziki Yapısı ve Gündelik Hayatı

4.43. Menzilciler, Görevliler ve Yerel Yönetim

4.44. Menzilhanenin Finansmanı ve Ekonomik Yükü

4.45. Beygir Sayıları, Arpa İhtiyacı ve Lojistik Güç

4.46. Yem Tedariki ve Çevresel Kaynak Yönetimi

4.47. Gebze Menzilhanesi’nin Posta Sistemine Dönüşmesi

4.48. Gebze’nin Deniz Eşiği: Eskihisar’ın Kıyı Savunması ve Menzil Sistemi İçindeki Yeri

4.49. Padişahların Dönemleri Üzerinden Gebze, Eskihisar, Darıca ve Çayırova Hattının Okunması

4.50. Orhan Gazi: Osmanlı’nın Marmara’ya Açılışı ve Gebze’nin İlk Osmanlı Bağlantısı

4.51. Çelebi Sultan Mehmed: Fetret Sonrası Yeniden Kuruluş ve Gebze’nin Geri Alınması

4.52. Fatih Sultan Mehmed: İstanbul’un Fethi, Başkent Yolu ve Çayırova-Gebze Hattı

4.53. II. Bayezid ve Cem Sultan Meselesi: Gebze’nin Siyasi Geçişlerdeki Sessiz Rolü

4.54. Yavuz Sultan Selim: Büyük Seferler ve Gebze’nin Askerî Menzil Kimliği

4.55. Kanuni Sultan Süleyman: Sefer Yolu, Görsel Kayıt ve Çoban Mustafa Paşa Külliyesi

4.56. Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’nde Mısır ve Memlûk İzleri

4.57. Padişahların Gebze Hattındaki Ortak Anlamı

4.58. Gebze Menzilhanesi: Padişahların Yolunu Taşıyan Kurumsal Sistem

4.59. Eskihisar, Darıca ve Çayırova’nın Gebze Tarihi İçindeki Tamamlayıcı Yeri

4.60. Darıca Yerlisi Olarak Gebze’ye Bakmak: Benim Geçmişim, Benim Hafızam

4.61. Gebze’nin Tarihsel Geçmişinin Uzman Bir Tarihçi Bakış Açısıyla Değerlendirilmesi

Kaynakça