Maudsley İlaç Azaltma ve Kesme Kılavuzu

Maudsley İlaç Azaltma ve Kesme Kılavuzu
“İlaçları doğru şekilde vermek azımsanmayacak bir sanattır; fakat onlardan ne zaman vazgeçileceğini ya da tamamen kesileceğini bilmek, çok daha zor edinilen ve büyük bir sanattır.”

Psikofarmakolojik tedavilerin günümüzde ulaştığı yaygınlık, klinik uygulamaların belki de en dikkat çekici dönüşümlerinden birini temsil etmektedir. Antidepresanlar, anksiyolitikler ve hipnotikler artık yalnızca belirli tanı gruplarında değil, yaşamın farklı dönemlerinde ve çok sayıda klinik sendromda kullanılmaktadır. Psikiyatrik ilaçların ne zaman ve nasıl başlanacağına dair çok sayıda kaynak ve tedavi kılavuzu bulunmaktadır. Maudsley Reçeteleme Rehberi bu konuda kanıta dayalı güncellemeleri ile öne çıkan kılavuzlardandır.

Alanda üzerinde daha az durulan bir konu ise bu ilaç tedavilerinin nasıl ve ne zaman sonlandırılacağıdır. Bu konuya ilişkin bilgi kaynakları ve mevcut kılavuzlar oldukça sınırlıdır. Bu sınırlılık ilaç azaltım ve kesim sürecinde ortaya çıkan çekilme (yoksunluk) belirtilerinin tanınamamasına ya da tanınsa bile yönetilememesine neden olmaktadır. İlaç azaltma ve kesme sürecindeki belirtilerin uygun bir şekilde ele alınmaması psikofarmakolojik tedavinin gereksiz yere uzamasına; bazen hiç sonlandırılamamasına ya da hastaların ilaç bırakma sürecinde büyük zorluklar yaşamalarına yol açmaktadır. Bu çeviri, tam da bu boşluğu dolduran bir kaynak olan The Maudsley Deprescribing Guidelines’ın dilimize kazandırılmasını amaçlamaktadır. Maudsley İlaç Azaltma ve Kesme Kılavuzu, reçeteleme rehberliğini tamamlayan bir “akılcı sonlandırma” yaklaşımı sunmakta; psikiyatrik ilaçların bırakılmasını yalnızca bir tedavi kesme eylemi değil, fizyolojik, psikolojik ve sosyal olarak bir yeniden uyumlanma süreci biçiminde ele almaktadır. Kılavuzun bu haliyle alandaki önemli bir eksikliği tamamlayacağını öngörüyoruz.

Çevirisinde rol aldığımız Maudsley İlaç Azaltma ve Kesme Kılavuzu, ilaç azaltma ve kesme sürecini farmakodinamik prensiplere dayandırarak yapılandıran ilk kapsamlı klinik kaynaklardandır.

“Deprescribing” kavramının Türkçe karşılığı olarak kullanılan tek bir sözcük bulunmamaktadır. Çeviri boyunca “deprescribing” için “ilaç azaltma ve kesme” tamlamasını kullandık. Bu kavram, yalnızca ilaçların dozlarının nasıl azaltılacağını gösteren matematiksel hesaplamaları değil, aynı zamanda hastayla birlikte verilen kararların, tedavi hedeflerinin ve risk yarar dengesinin yeniden değerlendirilmesini ifade eder. İlaçların reseptör düzeyinde hiperbolik doz-etki ilişkileri, yarılanma ömürleri, aktif metabolit profilleri ve çekilme fizyolojisi gibi konuları klinik pratikle birleştirerek, güvenli ve bireyselleştirilmiş bir azaltım planı oluşturulmasına olanak sağlar. Kılavuzun en güçlü yönlerinden biri buradaki yaklaşımların yalnızca ilaç farmakolojisine değil, aynı zamanda hasta deneyimine de dayanmasıdır. Tıpkı “Maudsley Reçeteleme Rehberi” gibi, kanıta dayalı, yapılandırılmış, ancak klinik yargıya alan tanıyan bir çizgide hazırlanmış olması, bu kılavuzu hem akademik hem de pratik açıdan benzersiz kılmaktadır. 

Bu Türkçe çeviri, orijinal metnin bilimsel doğruluğunu korumayı temel ilke edinmiştir.

Farmakolojik terimler ve ilaç azaltma ve kesme kavramlarının, Türkçe tıp yazınındaki kullanım örüntüleriyle uyumlu biçimde çevrilmesi hedeflenmiştir. Metinde yer alan tablolar, figürler ve örnek azaltım programları özgün biçimiyle korunmuş; yalnızca anlaşılabilirliği artırmak için uygulanan düzenlemelerle Türkçe yayın standartlarına uyarlanmıştır. Kavramsal bütünlüğü korumak amacıyla bazı terimler açıklayıcı biçimde Türkçeleştirilmiştir. 

Benzodiazepinler, Z-ilaçlar ve gabapentinoidler gibi fiziksel bağımlılığın yanında ruhsal/davranışsal bağımlılığa da yol açma potansiyeli yüksek olan ilaçlar için yoksunluk sıklıkla Türkçe kaynaklarda tercih edildiğinden bu bölümlerde “yoksunluk” terimini kullanmayı tercih ettik. Ancak yoksunluk sendromunun çoğu zaman madde kullanım bozuklukları ile birlikte kullanılması ve hastalar açısından daha damgalayıcı olabileceğini düşünerek diğer bölümlerde daha yansız bir ifade olduğunu düşündüğümüz “çekilme” terimini kullandık.

Psikiyatri, nöroloji, aile hekimliği, farmakoloji ve eczacılık branşları arasında ortak bir zemin oluşturan bu kılavuz, ilaç azaltma ve kesme sürecini disiplinler arası bir sorumluluk olarak değerlendirmektedir. İçeriğinde çok defa vurgulandığı üzere herhangi bir klinik kararı dikte eden bir “protokol” değil, hastayla birlikte ilerlemeyi teşvik eden bir yapıdadır.

Maudsley İlaç Azaltma ve Kesme Kılavuzu, ilaç azaltma ve kesme sürecinde, her bireyin biyolojik, psikolojik ve sosyal özelliklerinin farklı olduğunu vurgular. Dolayısıyla, burada sunulan algoritmalar kalıp olarak uygulanması istenen hazır yönergeler değil, kişiye özgü bir düzenlemenin yapılmasına yardımcı olan taslaklar olarak görülmelidir.