Ûlu’l-Emr Kavramının Kelâmî Yorumu: Nisâ Sûresi 4/59. Âyeti Bağlamında Sahabe Dönemi Siyasî Olayları

TANITIM YAZISI

İslâm düşüncesinde siyasal otorite, itaat ve meşruiyet meselesini Nisâ sûresi 4/59. âyet çerçevesinde ele alan bu eser, “ulû’l-emr” kavramını kelâmî bir problem olarak sistematik biçimde incelemektedir. Kur’ânî temeller, rivayet tefsirleri ve sahabe uygulamaları birlikte değerlendirilerek, Allah ve Resûlü’ne mutlak itaat ile yöneticilere itaat arasındaki sınırlar, imamet tartışmaları ve mezhebî yaklaşımlar analiz edilmekte; özellikle Ehl-i Sünnet’te geliştirilen “itaatin ma‘siyetle kayıtlı olduğu” anlayışının tarihsel ve teorik arka planı ortaya konulmaktadır.

İÇİNDEKİLER

Önsöz

Kısaltmalar

Giriş

BİRİNCİ BÖLÜM
ULÛ’L-EMR KAVRAMININ KUR’ÂNÎ LÜGAVÎ VE KELÂMÎ TEMELLERİ

1. Ulû’l-Emr Lafzının Lügavî Tahlili

2. Ulû’l-Emr Terkibindeki Otorite Anlamı

3. Rivayetlerde Ulû’l-Emr’in Kim Olduğu Üzerine Yaklaşımlar

4. Ulû’l-Emr’de Masumiyet ve Hata İhtimali

5. Siyasal Meşruiyet: Biat, Fazilet ve Yönetim Ehliyeti

6. Sahabe Pratiğinde Ulû’l-Emr ve İtaatin Sınırları

İKİNCİ BÖLÜM
MEZHEPLERDE ULÛ’L-EMR KAVRAMININ KELÂMÎ YORUMU

1. Tarihî Verilerde Kelâmî Vurgular

2. Erken Dönem Kelâmcılarında Ulû’l-Emr

3. Şiî İmamet Teorisinde Ulû’l-Emr

4. Hâricî Geleneğin Beşerî Otoriteyi İnkarı

5. Ehl-i Sünnet’te İtaatin Şartları

6. Ulû’l-Emr’in Kimliği: Ulemâ mı Ümerâ mı?

7. Mezhebî Tartışmaların Sonuçları: İtaat, İsyan ve İman İlişkisi

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
SAHABE DÖNEMİ SİYASÎ OLAYLARI BAĞLAMINDA ULÛ’L-EMR VE İTAAT ANLAYIŞI

1. Hz. Peygamber’in Vefatı Sonrası Otorite Arayışı ve Hilâfet’in Tesisi

2. Hz. Ebû Bekir Dönemi: Meşruiyetin Kurucu İlkeleri ve İtaat Bilinci

3. Hz. Ömer Dönemi: Adalet Temelli Otorite ve Faziletin İtaate Etkisi

4. Hz. Osman Dönemi: Yönetim Eleştirileri, Fitne ve İtaatin Krizi

5. Hz. Ali Dönemi: Cemel – Sıffîn – Hakem Olayı ve İtaatin Bölünmesi

6. Sahabe Pratiğinde İtaatin Sınırları ve Masiyet İlkesi

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ULÛ’L-EMR KAVRAMININ SİYASAL VE KELÂMÎ YORUMU

1. Ehl-i Sünnet’te Ulû’l-Emr: Maslahat, Adalet ve İçtihad Temelli Meşruiyet

2. Şiî İmamet Nazariyesi: Nass, Masumiyet ve Velâyet Temelli Otorite

3. Hâricî Yaklaşım: Zulme Karşı Ayaklanmayı İmanîleştiren Model

4. Mürcie ve İtaat: Siyasal Pasifizmin Teolojik Temeli

5. Mu‘tezile’nin Siyasal Ahlâkçılığı: Adalet ile İtaati Buluşturan Yaklaşım

6. Kelâmî Tasnifte Ulû’l-Emr: Kavramın Dönüşen Anlam Alanı

7. Mezheplerin Yaklaşımlarının Mukayesesi

8. Müteahhir Dönem Kelâmında Etkiler ve Siyasi Kurumsallaşma

Sonuç

Kaynaklar