Süleyman Bahrî Hâre (Tekellümî Hikâye)

TANITIM YAZISI

Hâre, ilk bakışta klasik bir yasak aşk anlatısını çağrıştırsa

da bu temayı işleyiş biçiminde farkını ortaya koyar. Dönemin

hâkim edebî söyleminde sıklıkla görülen katı ahlaki endişe ve

kaçınılmaz “suç-ceza” dinamikleri bu eserde belirleyici değildir.

Hâre’yi dönemin benzer temalı eserlerinden ayıran, yazarın

yasak bir ilişkiyi ahlaki bir suç-ceza ikilemi üzerinden ele almak

yerine bu durumun sosyal ve psikolojik sebeplerine odaklanması

ve nihayetinde geleneksel cezalandırma dinamiğini reddetmesidir.

Yazar, Bîcân ile Mucîb’in ilişkisinin sonuçlarından (ifşa,

toplumsal yargı, cezalandırma) ziyade bu ilişkinin ortaya çıkışının

sosyal ve duygusal sebeplerine odaklanır. Nitekim hikâyenin

sonunda yasak aşkın açığa çıkması, geleneksel anlatılardaki gibi

trajik bir sona (ölüm, ayrılık, pişmanlık) yol açmaz. Aksine, bu

ifşa, iki sevgilinin birlikte yaşamalarının önündeki bir engelin

kalkması, hatta bir “olanak” olarak sunulur. Nevîre’nin ölümünden

duydukları sorumluluk hissi bile Bîcân ile Mucîb’i birbirinden

ayırmaya yetmez. Bu durum, dönem edebiyatındaki ahlaki

tutumdan bir sapmadır.

Eserin bir diğer dikkat çekici yanı, kadınlık ve toplumsal

cinsiyet rolleri üzerine kurulu diyaloglardır. Özellikle birinci

perdede Refîk Bey, Bîcân, Şefik, Nevîre ve Mucîb arasında geçen

tartışmalar, dönemin “kadın”a bakışına ışık tutar. Ayrıca eserde

kamusal alanda kadın görünürlüğü, sokakta yaşanan taciz olayları

ve annelik gibi meseleleri tartışan diyaloglar, dönemin erkek

egemen toplumsal yapısının eleştirel bir okumasını sunarak

metni toplumsal cinsiyet söylemleri açısından dikkate değer kılmaktadır.

Yazar, erkek karakterlerin söylemleri üzerinden erkek

egemen toplum yapısını ortaya sererken kadın karakterlerin

(özellikle Bîcân’ın) bu söylemlere verdikleri cevaplar veya içsel

sorgulamaları aracılığıyla söz konusu yapının eleştirisini geliştirir

ve “kadın lehine” bir anlayışın imkânını arar. Bu diyaloglar

da eseri salt bir aşk hikayesi olmanın ötesine taşıyarak ona sosyolojik

bir belge niteliği de kazandırır. Basım tarihi 1329 (1911)

olan bu eserin şimdiye kadar Latin alfabesine aktarımının yapılmamış

olması, bu sebeple bir kayıp olarak değerlendirilebilir.

Böylesi bir açığı kapatma hedefiyle tasarlanan bu kitap, dolayısıyla

iki temel amaca hizmet etmektedir: Bir yandan Süleyman

Bahri’nin edebî kimliği üzerine akademik ilgiyi canlandırmak,

diğer yandan ise söz konusu metin aracılığıyla modern Türk

edebiyatının erken dönemlerindeki tematik eğilimler ve anlatı

tekniklerine dair mevcut anlayışımızı derinleştirmek.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı Yazma

Eserler Koleksiyonları’na Bel_Osm_K.00606 numarasıyla kayıtlı

bu eser, Latin alfabesine aktarılırken olabildiğince metnin aslına

bağlı kalınmış ancak eserin anlaşılabilmesi açısından da okuma

akışını kesintiye uğratmayacak şekilde günümüz Türkiye Türkçesinin

ses ve yapı özellikleri dikkate alınmıştır. Noktalama işaretlerinde

eserin orijinali temel alınmış ve bu konuda mümkün

mertebe müdahalede bulunulmamıştır. Ayrıca metin aktarıxi

mında orijinal kaynağa ulaşımı kolaylaştırmak amacıyla sayfa

numaraları kalın (bold) punto kullanılarak parantez içerisinde

verilmiştir. Metnin anlaşılırlığını desteklemek amacıyla çalışmaya

metin içinde geçen ve günümüz okuru için yabancılaşmış

olabilecek sözcük, deyim ve kavramları içeren ayrıntılı bir açıklamalı

sözlük eklenmiştir. Sözlük maddeleri oluşturulurken sözcüklerin

öncelikle metin bağlamındaki anlamları ön plana çıkarılmış;

bu hususta Kubbealtı Lügatı’ndan, Ferit Devellioğlu’nun

Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügatı’ndan ve Türk Dil Kurumunun

hazırladığı Güncel Türkçe Sözlük’ten yararlanılmıştır.

İÇİNDEKİLER

Yazar ve Esere Dair

Birinci Perde

Birinci Meclis

İkinci Meclis

Üçüncü Meclis

İkinci Perde